AHA, BHA i PHA różnią się budową, rozpuszczalnością, masą cząsteczkową i tolerancją skóry. Kwas glikolowy zwykle działa intensywniej, kwas salicylowy jest wybierany przy zaskórnikach i nadmiarze sebum, a glukonolakton często sprawdza się jako łagodniejsza opcja. Dobór zależy także od stężenia, pH, częstotliwości stosowania i całej formulacji kosmetyku.
Czym różnią się AHA, BHA i PHA?
AHA to alfa-hydroksykwasy, BHA w pielęgnacji twarzy najczęściej oznacza kwas salicylowy, a PHA obejmują większe, wielowodorotlenowe cząsteczki, takie jak glukonolakton. Wszystkie te grupy są wykorzystywane w kosmetykach złuszczających, ale nie zachowują się identycznie na skórze.
Różnice dobrze pokazują masy cząsteczkowe czystych substancji. Kwas glikolowy ma masę 76,05 g/mol, kwas salicylowy 138,12 g/mol, a glukonolakton 178,14 g/mol. Glukonolakton ma większą masę cząsteczkową, a PHA zwykle kojarzą się z łagodniejszym profilem; sama masa cząsteczkowa nie przesądza jednak o tolerancji.
Znaczenie mają również rozpuszczalność, pH, forma produktu, obecność innych składników oraz częstotliwość aplikacji. Dlatego pytanie „jaki kwas do twarzy?” nie ma jednej odpowiedzi dla każdej osoby. Innego wyboru wymaga pielęgnacja nastawiona na zaskórniki, innego skóra łatwo reagująca pieczeniem lub zaczerwienieniem.
W badaniu dotyczącym osób z łagodnym lub umiarkowanym trądzikiem oceniano formulację zawierającą 7% kwasu glikolowego, 1% kwasu salicylowego i 2% glukonolaktonu, a także 0,05% likochalkonu A oraz 0,1% adapalenu. Preparat stosowano raz dziennie przez 28 dni. Taki schemat jest przykładem konkretnej formulacji badanej, a nie uniwersalną instrukcją dla każdego kosmetyku.
AHA: kwas glikolowy i inne kwasy hydroksylowe
Kwas glikolowy należy do AHA. W praktyce kosmetycznej jest ceniony za intensywne działanie złuszczające, dlatego często pojawia się w produktach ukierunkowanych na wygładzenie powierzchni skóry i poprawę jej tekstury. Jego niewielka masa cząsteczkowa — 76,05 g/mol — odróżnia go od kwasu salicylowego i glukonolaktonu.
Badania nie używają jednego stałego stężenia kwasu glikolowego. W jednym z nich analizowano formulacje zawierające 8%, 10%, 15% albo 25% kwasu glikolowego przy pH 4. Preparaty aplikowano codziennie przez 5 dni na ludzkich eksplantatach skóry. Wyników takiego badania nie należy automatycznie przekładać na codzienny produkt nakładany w domu.
Jeszcze innym przykładem jest profesjonalny peeling zawierający 50% kwasu glikolowego przy pH 3,0 oraz 0,5% kwasu salicylowego. Wykonano 2 zabiegi w odstępie 2 tygodni. Takie parametry pokazują, jak bardzo procedura gabinetowa różni się od kosmetyku przeznaczonego do samodzielnego stosowania.
Przy wyborze AHA nie wystarczy więc przeczytać samej nazwy składnika. To samo określenie — kwas glikolowy — może występować w produktach o odmiennym stężeniu, pH i przeznaczeniu. Warto też oddzielić kwasy od innych składników aktywnych. Informacje o tym, jak dobierać witaminę C w kosmetykach, dotyczą osobnego zagadnienia i nie zastępują oceny tolerancji kwasów.
BHA: kwas salicylowy a glikolowy
Kwas salicylowy należy do BHA. W porównaniu z kwasem glikolowym ma większą masę cząsteczkową — 138,12 g/mol — oraz pKa grupy karboksylowej wynoszące 2,98 w temperaturze 20°C. W kosmetykach do twarzy jest szczególnie często wybierany wtedy, gdy głównym problemem są zaskórniki i nadmiar sebum.
Porównanie „kwas salicylowy a glikolowy” nie sprowadza się jednak do wskazania zwycięzcy. Kwas glikolowy jest AHA i zwykle kojarzy się z intensywniejszym złuszczaniem powierzchniowym, natomiast kwas salicylowy jest BHA i ma inny profil rozpuszczalności oraz przenikania. Ostateczne działanie zależy od całej formulacji, nie tylko od skrótu AHA lub BHA na etykiecie.
W badaniu profesjonalnego peelingu połączono 50% kwasu glikolowego przy pH 3,0 z 0,5% kwasu salicylowego. Zabiegi wykonano 2 razy, w odstępie 2 tygodni. To połączenie nie jest odpowiednikiem domowego serum zawierającego kwas salicylowy i nie powinno być traktowane jako wzór do samodzielnego odtwarzania.
Przy kwasie salicylowym trzeba zwrócić uwagę na ograniczenia prawne dotyczące kategorii produktu. Według stanowiska SCCS z 2023 roku obowiązują ograniczenia do 3,0% w kosmetycznych produktach do włosów spłukiwanych, do 2,0% w większości pozostałych produktów oraz do 0,5% między innymi w balsamach do ciała, produktach do makijażu oczu, pomadkach, produktach doustnych i dezodorantach niesprayowych.
SCCS wskazał także, że kwas salicylowy może być bezpieczny jako konserwant w stężeniu 0,5% przy zachowaniu obowiązujących ograniczeń, ale działa drażniąco na oczy i może powodować poważne uszkodzenie oka. Ograniczenia obejmują również dzieci poniżej 3. roku życia oraz produkty aerozolowe, które mogą narażać płuca.
PHA: glukonolakton jako łagodniejsza alternatywa
Glukonolakton jest składnikiem zaliczanym do PHA. Jego masa cząsteczkowa wynosi 178,14 g/mol, czyli więcej niż w przypadku kwasu glikolowego i salicylowego. PHA, zwłaszcza glukonolakton, często wybiera się wtedy, gdy priorytetem jest łagodniejszy profil stosowania.
Określenie „łagodniejszy” nie oznacza jednak, że każdy produkt z PHA będzie dobrze tolerowany przez każdą osobę. Na odczucia wpływają stężenie, pH, czas kontaktu ze skórą oraz pozostałe składniki. Nawet łagodniejsza grupa kwasów może wywołać dyskomfort, jeśli produkt jest używany zbyt często albo łączony z innymi intensywnymi składnikami.
W opisanej formulacji przeciwtrądzikowej zastosowano 2% glukonolaktonu razem z 7% kwasu glikolowego, 1% kwasu salicylowego, 0,05% likochalkonu A i 0,1% adapalenu. Aplikacja odbywała się raz dziennie przez 28 dni. Ten przykład pokazuje, że PHA może występować w formule wieloskładnikowej, a jej działanie nie powinno być przypisywane wyłącznie glukonolaktonowi.
W innym badaniu analizowano peelingi zawierające 10% albo 30% glukonolaktonu. Wykonano 3 zabiegi, a pomiary przeprowadzono 7 dni po ostatnim zabiegu. Także tutaj stężenia i schemat należały do konkretnego protokołu badawczego. Nie są automatycznie zaleceniem do domowego stosowania.
Jeśli rutyna zawiera również niacynamid w kosmetykach, warto analizować osobno jego stężenie i przeznaczenie. Sam fakt, że dwa składniki są popularne w pielęgnacji, nie oznacza, że ich jednoczesne użycie będzie odpowiednie dla każdej skóry.
Stężenie, pH i forma produktu
Stężenie i pH pomagają ocenić charakter produktu, ale żadna pojedyncza liczba nie opisuje całego kosmetyku. W badaniach kwas glikolowy występował zarówno w formulacjach 8%, 10%, 15% i 25% przy pH 4, jak i w profesjonalnym peelingu 50% przy pH 3,0. To szeroki zakres, który obejmuje różne cele i warunki zastosowania.
Niższe pH zwykle zwiększa udział niezjonizowanej formy kwasu, ale może też zwiększać ryzyko podrażnienia. Dlatego kosmetyk o tym samym stężeniu procentowym może być odbierany inaczej w zależności od pH, rodzaju kwasu i pozostałych składników. W formulacji przeciwtrądzikowej zawierającej 7% kwasu glikolowego, 1% kwasu salicylowego i 2% glukonolaktonu pH nie zostało podane, więc nie należy go domyślać.
| Rodzaj kwasu | Przykład | Masa cząsteczkowa | pKa | Stężenie i pH badanej formulacji | Czas trwania badania lub schemat |
|---|---|---|---|---|---|
| AHA | Kwas glikolowy | 76,05 g/mol | Nie podano w wykorzystanym źródle | 7% w formulacji z 1% kwasu salicylowego i 2% glukonolaktonu; pH nie podano | 28 dni, aplikacja raz dziennie |
| AHA | Kwas glikolowy | 76,05 g/mol | Nie podano w wykorzystanym źródle | 8%, 10%, 15% lub 25%; pH 4 | Codziennie przez 5 dni; ludzkie eksplantaty skóry |
| BHA | Kwas salicylowy | 138,12 g/mol | 2,98 w 20°C | 0,5% w peelingu z 50% kwasu glikolowego; pH 3,0 | 2 zabiegi w odstępie 2 tygodni |
| PHA | Glukonolakton | 178,14 g/mol | Nie podano w wykorzystanym źródle | 2% w formulacji z 7% kwasu glikolowego i 1% kwasu salicylowego; pH nie podano | 28 dni, aplikacja raz dziennie |
| PHA | Glukonolakton | 178,14 g/mol | Nie podano w wykorzystanym źródle | 10% lub 30% w peelingu; pH formulacji nie podano | 3 zabiegi; pomiary 7 dni po ostatnim zabiegu |
Masy cząsteczkowe dotyczą czystych substancji. Stężenia, pH i czas odnoszą się do konkretnych badań, a nie do uniwersalnych zaleceń dla każdego kosmetyku. Peelingi o wysokich stężeniach, takie jak 50% kwasu glikolowego przy pH 3,0, należą do procedur profesjonalnych i nie są odpowiednikiem codziennego produktu do stosowania w domu.
Forma produktu także zmienia sposób kontaktu ze skórą. Serum, tonik, krem i peeling gabinetowy mogą zawierać ten sam kwas, ale różnić się czasem pozostawienia, bazą i przeznaczeniem. W tej samej rutynie trzeba ponadto uwzględnić inne substancje aktywne, na przykład retinol w pielęgnacji, ponieważ łączenie kilku intensywnych produktów może pogarszać tolerancję.
Ograniczenia prawne i bezpieczeństwo
Przy kwasach kosmetycznych nie wolno przenosić parametrów peelingu gabinetowego na pielęgnację domową. Przykład 50% kwasu glikolowego przy pH 3,0 oraz przykład 3 zabiegów z 10% lub 30% glukonolaktonu opisują konkretne procedury badawcze, a nie schemat codziennego używania.
W przypadku kwasu salicylowego należy sprawdzać kategorię produktu i informacje na etykiecie, ponieważ limity wynoszą do 3,0%, do 2,0% albo do 0,5% zależnie od zastosowania. SCCS zwrócił również uwagę na działanie drażniące dla oczu i możliwość poważnego uszkodzenia oka. Produkty aerozolowe mogące narażać płuca oraz kosmetyki dla dzieci poniżej 3. roku życia podlegają dodatkowym ograniczeniom.
Przy podrażnieniu, intensywnym złuszczaniu albo planowanym zabiegu należy przerwać stosowanie produktu i skonsultować dalsze postępowanie. Peelingi chemiczne o wysokich stężeniach oraz leczenie trądziku, przebarwień lub innych zmian skórnych powinny być kwalifikowane i wykonywane przez lekarza albo uprawnionego specjalistę; dane z badań nie są indywidualną terapią.
Najczęstsze pytania
Poniżej zebrano 4 najczęstsze pytania dotyczące wyboru między AHA, BHA i PHA.
Czym różnią się kwasy AHA, BHA i PHA?
AHA to kwasy alfa-hydroksylowe, BHA w pielęgnacji twarzy najczęściej oznacza kwas salicylowy, a PHA obejmują większe, wielowodorotlenowe cząsteczki, takie jak glukonolakton. Różnice dotyczą budowy, rozpuszczalności, przenikania i tolerancji skóry.
Który kwas jest najłagodniejszy?
Nie ma jednej odpowiedzi dla każdej osoby, ale PHA, zwłaszcza glukonolakton, jest często wybierany przy skórze wrażliwej. O tolerancji decydują również stężenie, pH, częstotliwość i cała formulacja.
Czy kwasy można stosować przez cały rok?
Można je stosować także latem, jeśli skóra dobrze je toleruje, produkt jest używany zgodnie z etykietą, a codzienna ochrona przeciwsłoneczna jest konsekwentna. Przy podrażnieniu, intensywnym złuszczaniu lub planowanym zabiegu należy zrobić przerwę i skonsultować postępowanie.
Jakie pH ma znaczenie przy kwasach?
Niższe pH zwykle zwiększa udział niezjonizowanej formy kwasu, ale może też zwiększać drażnienie. W badaniach kwas glikolowy testowano przy pH 4, a profesjonalny peeling z 50% kwasu glikolowego i 0,5% kwasu salicylowego przy pH 3,0.
Źródła
- Glycolic Acid | PubChem CID 757 — National Library of Medicine, PubChem, 2025, CID 757
- Salicylic Acid | PubChem CID 338 — National Library of Medicine, PubChem, 2005–2026, CID 338
- delta-Gluconolactone | PubChem CID 7027 — National Library of Medicine, PubChem, 2026, CID 7027
- SCCS Opinion on salicylic acid, SCCS/1646/22 — European Commission, 2023, SCCS/1646/22
- Comparative study of buffered 50% glycolic acid (pH 3.0) + 0.5% salicylic acid solution vs Jessner’s solution — PubMed, Journal of Cosmetic Dermatology, 2018, PMID 29164826
- The efficacy of glycolic acid, salicylic acid, gluconolactone, and licochalcone A combined with 0.1% adapalene vs adapalene monotherapy — Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology via PubMed Central, 2019, PMC6386354
- Glycolic acid adjusted to pH 4 stimulates collagen production and epidermal renewal — PubMed, 2020, PMID 32583600
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
